Victoria Amelina (1986-2023): vrouwen die oorlog zien

‘Iedere keer als een schrijver gelezen wordt, betekent dit dat die nog leeft.’ Vanavond, vier jaar na het begin van de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, staan we stil bij de nalatenschap van een bijzondere schrijver, een Oekraïense heldin, Victoria Amelina.

Toen Rusland op 24 februari 2022 de grootschalige invasie van Oekraïne begon, was Amelina bezig met het schrijven van een roman en het organiseren van literaire festivals. Van de ene op de andere dag werd ze een onderzoeker van oorlogsmisdaden en oorlogsverslaggever.

Heel Oekraïne wist dat Amelina de oorlog vastlegde. Ze fotografeerde de ruïnes van scholen en culturele centra, nam getuigenissen op van overlevenden en ooggetuigen. En ze werd langzaam weer een verhalenverteller, die schreef aan wat Vrouwen die oorlog zien zou worden.

Op de avond van 27 juni 2023 zat Amelina met een gezelschap van internationale schrijvers in een pizzarestaurant in het oosten van Oekraïne. Een Russische kruisraket trof het restaurant en Amelina raakte zwaargewond aan haar hoofd. Op 1 juli overleed ze, zevenendertig jaren jong. Ze liet een zoon en een manuscript achter.

Vrouwen die oorlog zien verschijnt nu in het Nederlands, met een voorwoord van Margaret Atwood en een nawoord van Eva Peek. Tijdens deze avond bespreken we het belang van oorlogsverslaggeving, de rol van vrouwen in de oorlog en de nalatenschap van een zeldzame stem, die dankzij haar boek nog tot ons spreekt, ‘fris, intens en vol leven’.

Sprekers

Eva Peek studeerde Slavistiek, literatuurwetenschap en geschiedenis en is redacteur bij de buitenlandredactie van NRC. Ze was eerder boekenrecensent en schreef over klassieke muziek. In 2025 verscheen van haar hand De dood ruikt naar suikerspin. De oorlog in Oekraïne door de ogen van vijf vrouwen. Ook is ze een van de samenstellers van Dit volk heeft zijn god op aarde. Ooggetuigen van de Russische geschiedenis (2023).

Florian Jacobs is filosoof en uitgever bij ISVW Uitgevers. Jacobs schrijft zowel fictie als non-fictie. In 2022 verscheen bij Boom Uitgevers Blijven is nergens. Het Europa van Rilke. Hij maakt deel uit van het schrijverscollectief ‘Schrijvers voor Oekraïne’, dat is opgericht om het met eigen ogen waargenomen verhaal uit Oekraïne te vertellen en Russische desinformatie te bestrijden. Jacobs vertaalde Vrouwen die oorlog zien.

Lisa Weeda is een Nederlands-Oekraïense schrijver, literair programmamaker, scenarist, audiofan en virtualrealityregisseur. Tekst is altijd de basis van haar werk, maar vorm staat vrij. Oekraïne, het moederland van haar grootmoeder, staat vaak centraal. Lisa Weeda is door de Volkskrant uitgeroepen tot het literair talent van 2022. Aleksandra, haar debuutroman, werd genomineerd voor de Boekhandelsprijs en stond op de shortlist van de Libris Literatuur Prijs 2022. De roman verscheen inmiddels in zes landen, waaronder Duitsland, Polen en Frankrijk. Recentelijk verscheen haar nieuwste roman: Dans dans revolutie.

Michel Krielaars studeerde geschiedenis, Ruslandkunde en Russisch aan de Universiteit van Amsterdam. Sinds 2012 werkt hij bij de Boeken-redactie van NRC Handelsblad, waarvoor hij tussen 2007 en 2012 correspondent was in Rusland. Na zijn terugkeer uit Moskou schreef hij over zijn ervaringen Het brilletje van Tsjechov waarmee hij in 2015 de Bob den Uylprijs won. In 2017 verscheen Alles voor het moederland, over de joodse schrijvers Isaac Babel en Vasili Grossman. Zijn boek De klank van de Heilstaat (2021) gaat over musici in de tijd van Stalin. Zijn laatste boek is Oorlog met Rusland (2022).