Hoe werd Darwin ontvangen?

In 1859 publiceerde de vijftigjarige Charles Darwin zijn boek On the Origin of Species by Means of Natural Selection or, The Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life. Eigenlijk was het slechts een haastige schets van wat hij later uitvoeriger wilde uiteenzetten. Het boek, dat in volgende drukken overigens zou worden uitgebreid, bleek een wetenschappelijke klassieker. De levenswetenschappen kregen er een nieuwe grondslag door. Dit jaar is het tweehonderd jaar geleden dat de auteur, op 12 februari 1809, werd geboren, en honderdvijftig jaar geleden dat hij zijn beroemde boek, op 24 november 1859, publiceerde.

Hoe werd het boek ontvangen? Keken tijdgenoten ervan op? Of hadden ze iets in die richting - soorten die zich uit andere ontwikkelen door natuurlijke selectie - eigenlijk al wel verwacht? Verwelkomden ze Darwins theorie of rezen er wetenschappelijke of levensbeschouwelijke bezwaren? En welke consequenties trok men uit zijn theorie?

Daarover drie interviews en een slotdebat met drie kenners.

Programma

20.00 - Darwin in Nederland - Interview met Bart Leeuwenburgh.

Al in 1860 verscheen er bij de Haarlemse uitgever Krusemann een vertaling van Darwins werk van de hand van Tiberius Cornelius Winkler: Het ontstaan der soorten van dieren en planten door middel van de natuurkeus, of Het bewaard blijven van bevoorregte rassen in den strijd des levens.
In zijn in januari aan de Erasmus Universiteit (Rotterdam) verdedigde dissertatie Darwin in domineesland gaat Bart Leeuwenburgh na hoe gedurende de twee eerstvolgende decennia de discussie over Darwins bevindingen in Nederland zich ontwikkelde. Een bonte stoet van bedaarde wetenschappers, genuanceerde dominees, geïrriteerde pastoors en strijdbare vrijdenkers, die het ernstig met elkaar oneens waren, trekt daarin voorbij.
Interview: Jan Dirk Snel

20.25 - De morele grondslagen van de Nederlandse samenleving - Interview met Janneke van der Heide

Toen Darwin in 1871 zijn The Descent of Man publiceerde en de afkomst van de mens ook in het vizier kwam, dook al snel de vraag op wat de morele consequenties voor de samenleving waren. Kon een theorie die over het evolutionaire verleden ging, wel iets zeggen over de toekomst? Als vooruitgang door selectie bewerkstelligd werd, kwam dan het burgerlijke ideaal van een gericht voortschrijdende beschaving en humaniteit niet onder spanning te staan? Janneke van der Heide onderzocht hoe die vragen gedurende een halve eeuw, tot aan het eerste Darwinjaar in 1909, bediscussieerd werden in Nederland.
Interview: Mihai Popa

20.50 - Sociaal-darwinisme in Europa - Interview met Cor Hermans

Diverse denkers in Engeland, Frankrijk en Duitsland wisten het wel: het darwinisme had zonder meer maatschappelijke implicaties. In het sociaal-darwinisme werd het idee van evolutie door natuurlijke selectie zonder aarzelen toegepast op de menselijke samenleving. Maar daarna gingen de wegen uiteen: sommigen waren optimistisch over de vooruitgang, anderen zagen door menselijk ingrijpen juist degeneratie ontstaan. Sommigen meenden dat het allemaal vanzelf ging, anderen geloofden dat de staat de juiste selectie een handje kon helpen. Cor Hermans onderzocht de wijze waarop sociaal gedrag en organisatie werden gezien als evolutionaire overlevingsstrategieën.
Interview: Bart van den Bosch

21.15 - Wat gebeurde er met het darwinisme? - Slotdebat

Slotdebat met Bart Leeuwenburgh, Janneke van der Heide en Cor Hermans, waarin de drie gasten met elkaar discussiëren en de balans opmaken. Het publiek is van harte welkom om vragen te stellen.
Gespreksleiding: Jan Dirk Snel

De sprekers

Bart Leeuwenburgh (1960) is als wetenschappelijk onderzoeker verbonden aan de faculteit wijsbegeerte van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij was mederedacteur van het Dictionary of Seventeenth- and Eighteenth-Century Dutch Philosophers (2003). De handelseditie van Darwin in domineesland (2009) verscheen bij uitgeverij Vantilt (Nijmegen).

Janneke van der Heide (1977)is als historica verbonden aan de Universiteit Utrecht. In mei verdedigt ze aan de Universiteit van Amsterdam haar proefschrift Darwin en de strijd om de beschaving in Nederland, 1859-1909. Het boek zal verschijnen bij uitgeverij Wereldbibliotheek (Amsterdam).

Cor Hermans (1953) is interim directeur van de Justitie Beleidsacademie. Hij is de auteur van De dwaaltocht van het sociaal-darwinisme. Vroege sociale interpretaties van Charles Darwins theorie van natuurlijke selectie, 1859-1918, waarop hij in 2003 promoveerde. Recent publiceerde hij Een Engelsman in Frankrijk. Een andere geschiedenis van John Stuart Mill (Boom, Amsterdam, 2008).

Aanmelden

Toegang tot alle activiteiten is gratis. U dient zich wel van tevoren aan te melden.

Via onderstaande link kunt u zich direct aanmelden.